Iqiniso elilodwa eliwusizo kakhulu ngezingane nezithombe zobulili ezingcolile eziku-inthanethi yilelo abazali abaningi abaliphambanisayo: iningi lalo alifunwaUcwaningo lukazwelonke lwe-Common Sense Media luthole ukuthi u-58% wentsha ebone izithombe zobulili ezingcolile ihlangane nazo ngengozi - futhi phakathi kwalabo abake kuphela abake bakubona ngengozi, ama-63% asebevezwe esontweni eledlule.
Lokho kushintsha lokho okufanele ukwenze ngakho. Uma ingane yakho ibiyifuna, isihlungi besiyoba yisivinini esikhulu. Uma ifika ingamenywanga ngesixhumanisi, isikhangiso, noma ukuphawula kwe-TikTok, isihlungi siwusizo ngempela. Lesi ngesinye sezingozi ezimbalwa eziku-inthanethi lapho ukuvimba kuthola khona indawo yako.
Lokho Ucwaningo Olukushoyo Ngempela
I-Common Sense Media ihlole intsha yase-US engu-1,358 eneminyaka engu-13-17. Okutholakele:
- 73% ngibukele izithombe zobulili ezingcolile ku-inthanethi
- 54% waqala ukuyibona eneminyaka eyi-13; 15% eneminyaka eyi-10 noma ngaphansi
- Isilinganiso seminyaka yokuchayeka kokuqala yi- 12
- 41% Ngikubonile ngesikhathi sesikole
- 52% ukubika ukuthi ubuke izithombe zobulili ezingcolile ezinobudlova — okuqukethwe okubonisa okubonakala njengokudlwengulwa, ukuklinywa, noma umuntu osezinhlungwini
- 45% uthe izithombe zobulili ezingcolile eziku-inthanethi zinikeza ulwazi "oluwusizo" mayelana nocansi
Fundani ndawonye ezimbili zokugcina, ngoba yileyo inkinga yangempela. Akukhona ukuthi intsha inesithakazelo ngocansi — ibilokhu injalo. Kungokuthi kwabaningi, imodeli yokuqala nenemininingwane eminingi yocansi abahlangana nayo yilapho ubudlova buyinto evamile, futhi cishe ingxenye yabo icabanga ukuthi bafunda okuthile okunembile kukho.
Kungani Singeke Sikubize “Ngokuba Umlutha”
Uzothola amakhasi amaningi - okuhlanganisa, kuze kube muva nje, leli - achaza "ukuluthwa yizithombe zobulili ezingcolile ezinganeni" njengesimo esivele sikhona esinohlu lokuhlola izimpawu. Kuhle ukukhuluma iqiniso ngesayensi.
Ukulutheka kwezithombe zobulili ezingcolile akuyona into eyaziwayo ku-DSM-5, ireferensi esetshenziswa odokotela e-US. I-ICD-11 ifaka phakathi i-Compulsive Sexual Behaviour Disorder, kodwa isekelwe endleleni eqhubekayo yokwehluleka ukulawula izifiso zobulili ezinamandla ezibangela ukucindezeleka okuphawulekayo noma ukukhubazeka kokusebenza - futhi iphawula ngokusobala ukuthi ukucindezeleka okuvela kuphela ekungavunyelweni kokuziphatha akwanele ukuxilongwa. Futhi akuyona ilebula eyenzelwe izingane.
Lokhu akusikho ukubukela phansi izinto. Ukutshela ingane eneminyaka eyishumi nantathu ukuthi ingumlutha kwenza izinto ezintathu ezingasizi: kuyayiphazamisa into evamile, kuyayihlazisa ngesikhathi esifanele lapho idinga khona ukukhuluma nawe, futhi kusho inkinga yezokwelapha lapho impendulo eqotho ivame ukuba ukukhula. Abanye abantu abasha bahlakulela amaphethini aphoqelelayo adinga usizo lochwepheshe. Iningi labo abake babona izithombe zobulili ezingcolile limane libone izithombe zobulili ezingcolile.
Lokho Okwenziwa yi-Blocking - nalokho Okwenziwa yi-Blocking
Njengoba ukuvezwa okuningi kwenzeka ngengozi, ukuhlunga kunendima yangempela lapha. Nokho, cacisa ngemingcele yako: asikho isihlungi esibamba konke, iningi lamapulatifomu amakhulu libamba okuqukethwe okucacile okungenakuhlukaniswa yizivimba zesizinda, futhi ingane eneminyaka eyishumi nanhlanu ezimisele izodlula noma yini oyifakayo.
Lokho okwenziwa kahle yisihlungi ukususa icala elenzeke ngengozi — okuyinto idatha ethi iningi layo. Lokho kufanelekile, ikakhulukazi ezinganeni ezincane.
Mahhala, futhi into enenzuzo ephezulu kakhulu ongayenza: Ukuhlunga i-DNS
Lokhu kusebenza ezingeni lenethiwekhi, ngakho-ke kuhlanganisa yonke idivayisi ku-Wi-Fi yakho yasekhaya ngesikhathi esisodwa — amafoni, amaphilisi, ama-console, nokuningi. Shintsha izilungiselelo ze-DNS ze-router yakho zibe yisevisi yokuhlunga umndeni:
- I-Cloudflare Yemindeni — 1.1.1.3 kanye no-1.0.0.3 (kuvimba i-malware kanye nokuqukethwe kwabantu abadala)
- I-OpenDNS FamilyShield — 208.67.222.123 kanye no-208.67.220.123
- I-CleanBrowsing — isigaba sokuhlunga umndeni samahhala
Imizuzu eyishumi nanhlanu kuzilungiselelo ze-router yakho, akukho okubhaliselwe, futhi imboza idivayisi ingane yakho eyiboleka kumfowabo. Ngeke imboze idatha yeselula, futhi i-VPN iyayinqoba — kodwa isusa ukuvezwa okuningi ngengozi ekhaya.
Ku-iPhone noma ku-iPad
Izilungiselelo → Isikhathi Sesikrini → Imikhawulo Yokuqukethwe Nobumfihlo → Imikhawulo Yokuqukethwe → Okuqukethwe Kwewebhu → Nciphisa amawebhusayithi wabantu abadala. Ungangeza futhi amasayithi athile ohlwini oluvinjiwe njalo. Ngesikhathi ulapho, setha izilinganiso zobudala ze-App Store.
Ku-Android
I-Google Family Link iphatha ukuhlunga kwe-Chrome kanye ne-SafeSearch; ku-Google Play Store, Izilungiselelo → Umndeni → Izilawuli zabazali zisetha izilinganiso zokuqukethwe. Khumbula ukuthi ukugadwa kwe-Family Link kuqeda cishe ngo-13.
Ezinkundleni ngokwazo
Yilapho izihlungi zingakwazi ukufinyelela khona kanye nezilungiselelo ezingakwazi ukufinyelela khona. Imodi Ekhawulelwe ye-YouTube, izilungiselelo zokuqukethwe ze-Reddit, izilungiselelo zemidiya ebucayi ze-X/Twitter, kanye nama-akhawunti ayimfihlo kukho konke. Okuningi kwalokho izingane ezikubonayo manje kufika ngezinhlelo zokusebenza ezijwayelekile, hhayi amawebhusayithi abantu abadala.
Kuthiwani ngemithetho yokuqinisekisa ubudala?
Isimo siyashintsha. Umthetho Wokuphepha Ku-inthanethi wase-UK manje udinga ukuhlolwa kweminyaka kokuqukethwe kwabantu abadala, futhi izifundazwe eziningana zase-US zidlulise imithetho efanayo. Lokhu kunciphisa ukufinyelela okungahleliwe kumasayithi amakhulu ezentengiselwano, kodwa akumbozi amapulatifomu omphakathi lapho kwenzeka khona ukudalulwa okuningi ngengozi, futhi ama-VPN ayindlela esobala yokuxazulula inkinga. Iwusizo, ayanele.
Ingxoxo Eyenza Okungaphezu Kokuhlunga
Ngenxa yokuthi ama-73% azokubona noma kunjalo, umgomo akuyona ingane engakaze ihlangane nezithombe zobulili ezingcolile. Yingane engabunjwa yizo.
- Fika lapho kuqala. Isilinganiso seminyaka yokubonana okokuqala singu-12. Lokho kusho ukuthi ingxoxo yenzeka eneminyaka engu-9 noma engu-10 — ngaphambi kocingo lokuqala, hhayi ngemva kwesigameko sokuqala. Akuyona inkulumo: “Ungase ubone okuthile ku-inthanethi okubonisa abantu benza izinto zocansi. Kuyinkohliso, njengokwenza izinto ezihlekisayo efilimini. Uma kwenzeka, ungangitshela futhi ngeke ube senkingeni.”
- Qamba igama lendaba eqanjiwe. Umqondo owodwa ovikela kakhulu ukuthi izithombe zobulili ezingcolile ziwukusebenza — okubhalwe phansi, okuhleliwe, okukhokhelwayo, hhayi idokhumentari mayelana nendlela abantu abaziphatha ngayo. Njengoba u-45% wentsha ecabanga ukuthi kuyisiqondiso esiwusizo kwezocansi, lokhu kulungiswa kubalulekile.
- Bhekisana ngqo nobudlova nentsha esikhulile. Abangu-52% babone okuqukethwe okubonisa ukudlwengulwa noma ukuklinywa. Uma kungekho muntu obatshela ukuthi lokho akuvamile, i-algorithm ibafundisa ukuthi kunjalo.
- Ungaholi ngehlazo. Ingane ezizwa inengeka ngokubona okuthile izofihla okulandelayo — futhi into elandelayo kungaba othile oyithumela imiyalezo.
- Yisho isigaba soshwele. Uma ungilethela inkinga — ngisho noma uyibangele — umsebenzi wami wokuqala ukusiza, hhayi ukujezisa.
Uma Ucabanga ukuthi Kuyaphoqa Ngempela
Inani elincane lentsha lakha iphethini ephazamisa impilo yalo — hhayi ukuthi “Ngithole umlando kusiphequluli,” kodwa ukusetshenziswa okuqhubekayo, okwandayo kanye nokuhoxa kubangani, ukuqwasha, amamaki awela phansi, noma ukucindezeleka abangakwazi ukukuphatha.
Lowo ngumsebenzi wochwepheshe, hhayi umuntu ovimbayo. Khuluma nodokotela wakho noma udokotela wezingane, noma uchwepheshe wezokwelapha onolwazi ngentsha. Isofthiwe yokuvimba ingasekela uhlelo; akulona uhlelo. Futhi qaphela igama elithi “umlutha” ngisho nalapha — kuyisicelo sodokotela, hhayi ilebula lokunikeza ingane.
Lapho i-TheOneSpy ifanela khona
Ngokweqiniso: ngaphansi kwezinketho zamahhala. Qala ngokuhlunga i-DNS ku-router yakho kanye nezilungiselelo ze-Screen Time noma i-Family Link ezakhelwe ngaphakathi. Emindenini eminingi lowo ngumsebenzi oqediwe, futhi singathanda ukukutshela lokho kunokukuthengisela okubhaliselwe ongakudingi.
Okungeziwe ukuqapha ukubonakala kuwo wonke amadivayisi namanethiwekhi ukuhlunga kwezinga le-router okungenakufinyelelwa yiwo — idatha yeselula, i-Wi-Fi yomngani, idivayisi ongayisebenzisi — kanye nokuhlunga iwebhu kanye nokuvimba izinhlelo zokusebenza ongakulungisa ukude, ku-Android, i-iPhone/iPad, i-Windows kanye ne-Mac. I-TheOneSpy futhi ine-ajenda ekhethekile i-porn blocker uma lokho kuyinto ethile oyifunayo.
Izimo ziyafana nazo zonke izindawo kulesi siza: ingane yakho iyazi ukuthi ikhona, futhi iyancipha njengoba ikhula. Kulesi sihloko ikakhulukazi, ukuqapha ngasese kuyabuya - ihlazo elikudalayo lapho litholakala yilona kanye into evimba intsha ukuthi ikutshele lapho kwenzeka into embi kakhulu.
imibuzo ejwayelekile ukubuzwa
Ngingazivimba kanjani izithombe zobulili ezingcolile efonini yengane yami?
Qala ngokuhlunga i-DNS ku-router yakho — I-Cloudflare for Families (1.1.1.3), i-OpenDNS FamilyShield noma i-CleanBrowsing kumahhala futhi kuhlanganisa yonke idivayisi ku-Wi-Fi yakho yasekhaya. Bese ku-iPhone: Izilungiselelo → Isikhathi Sesikrini → Imikhawulo Yokuqukethwe Nobumfihlo → Imikhawulo Yokuqukethwe → Okuqukethwe Kwewebhu → Umkhawulo Wamawebhusayithi Abantu Abadala. Ku-Android: I-Google Family Link yokuhlunga i-Chrome kanye ne-SafeSearch. Akukho nokukodwa okumboza idatha yeselula noma okunqoba i-VPN.
Izingane ziqala ukubona izithombe zobulili ezingcolile zineminyaka emingaki ubudala?
Isilinganiso seminyaka yokuchayeka kokuqala singu-12, ngokusho kocwaningo lukazwelonke lwe-Common Sense Media. Intsha engu-15% ithe yaqala ukukubona ineminyaka eyi-10 noma ngaphansi, kanye nengu-54% uma ineminyaka eyi-13. Lokho kusho ukuthi ingxoxo kufanele yenzeke cishe ngeminyaka engu-9 noma eyi-10 — ngaphambi kocingo lokuqala, hhayi ngemva kwesigameko sokuqala.
Ingabe umlutha wezocansi ungokoqobo entsheni?
"Ukuluthwa yizithombe zobulili ezingcolile" akuyona into eyaziwayo ku-DSM-5. I-ICD-11 ihlanganisa i-Compulsive Sexual Behaviour Disorder, kodwa ihlotshaniswa nokulahlekelwa ukulawula okubangela ukukhubazeka kwangempela, futhi ikhipha ngokusobala ukucindezeleka okuvela kuphela ekungavunyelweni kokuziphatha. Inani elincane lentsha lithuthukisa amaphethini okuphoqelela adinga usizo lochwepheshe - kodwa ukubiza ingane eneminyaka eyishumi nantathu ubudala ngokuthi umlutha kunezela ihlazo ngaphandle kokwengeza ukunemba.
Ingabe ama-blocker e-porn ayasebenza ngempela?
Ngokwengxenye, futhi ngesizathu esifanele. Njengoba u-58% wokuvezwa kwentsha kwenzeka ngengozi, izihlungi zisusa iningi lezehlakalo eziningi - okubaluleke kakhulu, ikakhulukazi ezinganeni ezincane. Ngeke zimise intsha ezimisele, azimbozi idatha yeselula, ama-VPN ayayinqoba, futhi azikwazi ukuhlukanisa okuqukethwe okucacile kumapulatifomu omphakathi ajwayelekile. Isendlalelo esiwusizo; akusona isisombululo.
Ngithini uma ingane yami ibone izithombe zobulili ezingcolile?
Akukho okuningi, ngokuthula, futhi ngaphandle kwamahloni. Kwenzeke ku-73% wentsha. Into evikela kakhulu ongayisho ukuthi ukusebenza kwayo — okubhalwe phansi, okuhleliwe hhayi idokhumentari ngabantu bangempela — okubalulekile ngoba u-45% wentsha ucabanga ukuthi kunikeza ulwazi oluwusizo mayelana nocansi. Bese ucacisa ukuthi bangakutshela izinto ngaphandle kokujeziswa ngakho.
Imithombo
- Imithombo Yezindaba Ejwayelekile — “Intsha Nezithombe Zobulili Ezingcolile” (2023): inhlolovo kazwelonke yentsha yase-US engu-1,358 eneminyaka engu-13-17 eyenziwe yiBenenson Strategy Group. Ukuchayeka okungu-73%; isilinganiso seminyaka engu-12; 15% ngeminyaka engu-10; 58% ngengozi; 41% ngesikhathi sesikole; 52% babukele izithombe zobulili ezingcolile ezinobudlova; 45% bakubheka njengolwazi oluwusizo mayelana nocansi
- Inhlangano Yezempilo Yomhlaba — I-ICD-11, Isifo Sokuziphatha Kocansi Esiphoqelelwe (6C72)
- I-American Psychiatric Association — DSM-5-TR (ukulutheka kwezithombe zobulili ezingcolile akuyona into eyaziwayo)
- I-Cloudflare Yemindeni · I-OpenDNS FamilyShield · I-CleanBrowsing — ukuhlunga kwe-DNS kwamahhala
- Apple — Imikhawulo Yokuqukethwe Nobumfihlo ku-iPhone naku-iPad
- American Academy of Pediatrics / I-HealthyChildren.org